Ostale mjere



Makroprudencijalne mjere koje se odnose na kredite koje kreditne institucije odobravaju fizičkim licima


Savjet CBCG je na sjednici od 28. decembra 2021. godine usvojio Odluku o makroprudencijalnim mjerama koje se odnose na kredite koje kreditne institucije odobravaju fizičkim licima („Sl. list CG“, br. 138/21). Pretodno je bila važeća Odluka o makroprudencijalnim mjerama koje se odnose na kredite koje banke odobravaju fizičkim licima („Sl. list CG“, br. 58/19 i 107/20), kao prva odluka koja je targetirala to pitanje.


Mjere su donešene sa ciljem uspostavljanja održivosti kreditiranja fizičkih lica, a u kontekstu očuvanja finansijske stabilnosti od strane CBCG. Naime, posljednjih godina intenziviran je rast iznosa gotovinskih kredita, njihovog učešća u ukupnim kreditima, kao i perioda na koji se ti krediti odobravaju (vidjeti npr. Izvještaj o stabilnosti finansijskog sistema za 2018. godinu, boks 3). Pri tome, kao obezbjeđenje su, po pravilu, korišćene samo mjenica i administrativna zabrana. Nastavak te tendencije mogao je kreditne institucije učiniti mnogo ranjivijim u slučaju eventualne ekonomsko-finansijske krize, koja bi direktno pogodila zarade zajmoprimaca, time uticala na manju sposobnost otplaćivanja kredita i odrazila se na kreditne institucije, a vjerovatno i na voljnost i uslove po kojima bi one dalje odobravale kredite u takvoj situaciji. Odluka će se primjenjivati od 1. januara 2022. godine, a važiće godinu dana.


U osnovi ova odluka propisuje da kreditne institucije fizičkim licima mogu odobravati gotovinske kredite sa rokom otplate dužim od osam godina samo uz kvalitetno obezbjeđenje u vidu nepokretnosti, pokretnosti ili na drugi adekvatan način. Zatim, kreditne institucije kod kojih je iznos gotovinskih kredita datih fizičkim licima sa preostalim rokom otplate preko šest godina, veći od 50% njihovih sopstvenih sredstava, gotovinske kredite (ročnosti duže od šest godina) fizičkim licima mogu odobravati samo uz pomenuto obezbjeđenje. Konačno, kreditne institucije čije je učešće nekvalitetnih gotovinskih kredita u ukupnim gotovinskim kreditima sa ugovorenim rokom dospijeća dužim od šest godina, a koji nijesu kvalitetno obezbijeđeni, niže od 3,5%, mogu odobravati gotovinske kredite sa rokovima dužim za dvije godine u odnosu na gore pomenutih osam odnosno šest godina.



Privremene mjere za ublažavanje negativnih uticaja epidemije zarazne bolesti COVID 19 na finansijski sistem


Odluka o privremenim mjerama za ublažavanje negativnih uticaja epidemije zarazne bolesti COVID 19 na finansijski sistem („Sl. list Crne Gore“ br. 138/21) donešena je na sjednici Savjeta CBCG od 28. decembra 2021. godine. Prije donošenja ove odluke, važeće su bile tri odluke: Odluka o privremenim mjerama za ublažavanje negativnih uticaja novog koronavirusa na finansijski sistem („Sl. list CG", br. 19/20, 28/20 i 42/20), kao prva u nizu, potom Odluka o privremenim mjerama za smanjenje negativnih posljedica uticaja epidemije novog koronavirusa na finansijski sistem nakon ublažavanja mjera za zaštitu stanovništva od zaraznih bolesti („Sl. list CG”, broj 46/20), kao druga, i konačno Odluka o privremenim mjerama za ublažavanje negativnih uticaja epidemije zarazne bolesti COVID 19 na finansijski sistem („Sl. list Crne Gore“ br. 80/20, 105/20, 24/21, 33/21, 45/21, 53/21 i 116/21) kao treća u nizu, od ukupno četiri odluke kojima je CBCG targetirala negativne posljedice pandemije koronavirusa na finansijski sistem, počev od izbijanja pandemija pa do danas.


Odluka o privremenim mjerama, kako se vidi iz naziva, grupiše više mjera usmjerenih na negativne posljedice pandemije koronavirusa na finansijski sistem. Najvažnija među njima je restrukturiranje kredita odobrenih fizičkim licima, na koje imaju pravo ona fizička lica čije su finansije bitno pogođene pandemijom, na način na koji je to precizirano privremenim mjerama. Restrukturiranje je sa stanovništa dužnika opciono, ali je sa stanovišta kreditora obavezno ukoliko dužnik aplicira za restrukturiranje i ukoliko ispunjava sve uslove. U osnovi, restrukturiranje se može sprovesti produženjem roka otplate kredita za najviše pet godina, ako je dužniku kao posljedica negativnog uticaja pandemije prestao radni odnos, smanjena zarada za najmanje 10% ili mu nije isplaćena neto zarada više od tri mjeseca prije podnošenja aplikacije za restrukturiranje.


Privremenim mjerama, između ostalog, propisane su i: 1. zabrana isplate dividende akcionarima kreditnih institucija, osim isplate u obliku akcija kreditne institucije, ili 2. smanjenje sa 12% na 6% (na godišnjem nivou) naknade koju su kreditne institucije dužne da plate CBCG za korišćenje propisanog iznosa obavezne rezerve koji ne vrate istog dana.